Հայաստանի Բանկերի Միություն

Միությունը իրավաբանական անձ ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որի ստեղծման նպատակն է եղել բանկերի շահերի պաշտպանությունը:

Արբիտրաժային գործառույթներ և առանձնահատկություններ

03.06.2019
Արբիտրաժային գործառույթներ և առանձնահատկություններ

Հարցազրույց «Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրաժ»
հիմնարկի ղեկավար Սմբատ Մելիքջանյանի հետ

- Փորձենք հակիրճ ներկայացնել, թե իրականում ի՞նչ է իրենից ներկայացնում արբիտրաժը:

- Նախ նշեմ, որ անկախ պետականության կառուցման ժամանա­կաշրջանում Հայաստանի տնտեսական իրողությունը պահանջում է ինտենսիվ կերպով ստեղծել այնպիսի ենթակառուցվածքներ, որոնք կնպաստեն շուկայի ներառական և դինամիկ զարգացմանը: Այս առումով առևտրային արբիտրաժը կարող է դիտարկվել որպես զարգացած շուկայի բաղադրիչ, քանի որ այն նպաստում է մասնավոր անձանց միջև վեճերի արագ լուծմանը և առևտրային շրջանառության ակտիվացմանը:

Ի տարբերություն վեճերի լուծման այլընտրանքային այլ ձևերի՝ բանակ­ցություններ, հաշտարարություն և այլն, առևտրային արբիտրաժը վեճերի լուծման յուրահատուկ մեթոդ է: Արբիտրաժի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ վեճի հանձնումն արբիտրաժին կատարվում է կողմերի ազատ կամքի հիման վրա արբիտրաժային համաձայնություն կնքելով, այսինքն՝ արբիտրաժային տրիբունալը կարող է քննել վեճ, եթե առկա է կողմերի միջև կնքված արբիտրաժային համաձայնություն: Վեճը հանձնելով արբիտրաժի լուծմանը, կողմերը բացառում են տվյալ վեճի լուծումը պետական դատարանների կողմից, այսինքն՝ արբիտրաժն այլընտրանք է պետական դատարանների նկատմամբ:

Ի տարբերություն պետական դատարանների, արբիտրաժը չի համարվում պետական դատական համակարգի մաս, այն վեճերի լուծման մասնավոր մեխանիզմ է:

Արբիտրաժը կամ արբիտրներին ընտրում են կողմերը՝ նրանց վստահելով իրենց միջև ծագած վեճի լուծումը:

Բացի այդ, արբիտրաժի դեպքում վեճի լուծման ընթացակարգը որոշում են կողմերը, ինչը պետական դատարաններում բավական բարդ է և խիստ կանոնակարգված:

Արբիտրաժի կայացրած վճիռները վերջնական են կողմերի համար, սակայն կողմերի էական իրավունքների պաշտպանության առումով գործող օրենսդրությամբ նախատեսված են արբիտրաժի վճիռը չեղյալ ճանաչելու հիմքեր:

- Խոսենք այն առանձնահատկությունների մասին, որոնցով արբիտրաժը տարբերվում է պետական դատարաններից:

- Նախ նշեմ, որ զարգացած իրավակարգ ունեցող երկրներում արբիտրաժի տարածված լինելը պայմանավորված է այն առավելություններով, որ արբիտրաժն ունի պետական դատարանների համեմատությամբ:

Առավելությունները շատ են և ես կնշեմ սոսկ դրանցից մի քանիսը:

Ի տարբերություն պետական դատարանների, արբիտրաժի վճիռները կատարվում են Նյու Յորքի 1958թ. կոնվենցիայի անդամ բոլոր երկրներում՝ առանց բարդ դատավարական ընթացակարգեր անցնելու:

Վեճերի արբիտրաժային քննության և արբիտրաժային վճիռների կայացման գործընթացում պետական դատարանների միջամտությունը սահմանափակ է: Գործող օրենսդրությամբ արբիտրաժը չի դիտարկվում որպես դատական համակարգին ենթակա ատյան և բացառությամբ «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրենքով նախա­տեսված սպառիչ հիմքերի, արբիտրաժի գործունեությանը ցանկացած այլ միջամտություն համարվում է ապօրինի:

Ի տարբերություն պետական դատարանների, արբիտրաժի դեպքում  կողմերն իրենք են ընտրում արբիտրներին և դրանով իսկ ապահովում վեճի անաչառ և իրավասու լուծումը:

Արբիտրաժի վճիռը վերջնական է և ի տարբերություն ծանրաբեռնված պետական դատարանների, դրանք կայացվում են սեղմ ժամկետներում: Օրինակի համար նշեմ, որ ՀԲՄ ֆինանսական արբիտրաժային դատարանի կանոնակարգով վեճի լուծման համար սահմանված է առավելագույնը 30 օրյա ժամկետ:

Որպես կանոն ՀԲՄ ֆինանսական արբիտրաժային դատարանում վեճի քննությունն իրականացվում է գրավոր (փաստաթղթա­յին) ընթացակարգով, ինչը կողմերին հնարավո­րու­թյուն է տալիս խնայել միջոցներ և ժամանակ, քանի որ նրանք ստիպված չեն լինում ներկա­յա­նալ անընդհատ հետաձգվող դատական նիստերին և կատարել ծախսեր:

Ընդհանուր իրավասության դատարաններում դրամական պահանջներ պա­րու­նակող հայցադիմումներով պե­տա­կան տուրքը հաշվարկվում և գանձ­վում է յուրա­քանչյուր պահանջի համար առան­­ձին, մինչդեռ՝ ՀԲՄ ֆինան­սական արբիտրա­ժային դատա­րան դիմելու համար արբիտրա­ժային վճարը գանձվում է միայն մեկ պահանջի համար:

Ի տարբերություն պետական դատարանների, որտեղ դատարան տրվող հայցա­դիմումների համար պետական տուրքի չափը սահմանված է հայցագնի երկու տոկոսի չափով, բայց ոչ պակաս բազային տուրքի 150 տոկոսից, արբիտրաժային դատարանի կանոնակարգով գույքա­յին պահանջ­ների համար արբիտրաժային վճարը սահմանված է հայցագնի 1,5 տոկոսի չափով, սակայն ոչ ավել 1.500.000 դրամը և ոչ պակաս 25.000 դրամը, ինչպես նաև արբիտրաժն առանց վճիռ կայացնելու ավարտելու դեպքերի համար նախատեսված է արբիտրաժային վճարի մաս­նակի վերադարձ, որպիսի ընթացակարգ ՀՀ քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով նախա­տես­ված չէ:

Առավելությունների մասին կարելի խոսել երկար, սահմանափակվենք այսքանով:

- Անդրադարձ կատարենք նաև Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրաժային դատարանին:

- Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրա­ժային դատարանը ինքնուրույն, մշտապես գործող արբիտրաժային դատարան է: Այն ստեղծվել է 2010 թվականին և առ այսօր քննել է ավելի քան 11.000 գործ: Արբիտրաժա­յին դատարանն իր գործունեությունն իրականացնում է «Առևտրային արբիտրաժի մասին» ՀՀ օրեն­քի, կանո­նակարգի, ՀՀ քաղաքացիական դատա­­վարության օրենսգրքի և այլ իրավական ակտերի հիման վրա:

Արբիտրաժային դատարանը հագեցած է անհրա­ժեշտ նյու­թա­կան բազայով, ավտո­մատացված ծրագրերով, արբիտրաժային դատարանում փաստաթղթաշրջանա­­ռու­թյու­նն իրակա­նաց­վում է բացառապես հատուկ համակարգչային ծրագրի միջոցով, այն ունի կադրային մեծ ներուժ: Նշեմ, որ, գործող արբիտրներն արհեստավարժ են, ունեն ֆինան­սական վեճերի լուծման զգալի փորձառություն, ինչպես նաև ֆինանսական  և իրավական ոլորտների գիտակներ են :

Արբիտրաժային դատարան հիմնականում դիմում են բանկերը և վարկային կազմակերխությունները, ինչպես նաև վարկառու ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք: Թերևս, արբիտրաժային դատարան կարող է դիմել արբիտրա­ժային համաձայնության կողմ հանդիսացող ցանկացած անձ: Պրակտիկայում ունեցել ենք դեպքեր, երբ արբիտրաժային դատարան են դիմել ֆինանսական կառույցների հետ առնչություն չունեցող անձինք, որպիսի փաստը վկայում է Հայաստանում անձանց իրավագիտակցության բարձրացման և արբիտրաժի նկատմամբ վստահության ձևավորման մասին:

- Ինչպիսի՞ հեռանկարներ եք տեսնում արբիտրաժի զարգացման առումով, որո՞նք են առաջիկայի ծրագրերն ու հիմնական առաջնահերթությունները:

- Արբիտրաժի հարաբերությունները կանոնակարգող օրենսդրությունը հիմնականում համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին, ինչը նպաստավոր հիմք է արբիտրաժի զարգացման համար, իսկ մենք առաջիկայում ծրագրում ենք ներդնել և կիրառել փաստաթղթերի թվայնացման համակարգ, ինչը կողմերին հնարավորություն կտա ոչ միայն բոլոր փաստաթղթերն արբիտրաժային դատարան ուղարկել էլեկտրոնային եղանակով, այլև այդկերպ մշտադիտարկում իրականացնել արբիտրաժային գործի ողջ ընթացքի նկատմամբ:

 

Հարցազրույցը՝

                   Հայաստանի բանկերի միության հասարակայնության հետ կապերի ծառայության

Նմանատիպ նորություններ

Հանրային հեռուստաընկերության անդրադարձը բանկերում առկա չաշխատող ակտիվներին
Հանրային հեռուստաընկերության անդրադարձը բանկերում առկա չաշխատող ակտիվներին
02.12.2019

Հարցազրույց «Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրաժ»
հիմնարկի ղեկավար Սմբատ Մելիքջանյանի հետ

Շնորհավորական ուղերձ բանկային աշխատողի օրվա առիթով
Շնորհավորական ուղերձ բանկային աշխատողի օրվա առիթով
22.11.2019

Հարցազրույց «Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրաժ»
հիմնարկի ղեկավար Սմբատ Մելիքջանյանի հետ

Շնորհավորանք բանկային աշխատողի օրվա կապակցությամբ
Շնորհավորանք բանկային աշխատողի օրվա կապակցությամբ
22.11.2019

Հարցազրույց «Հայաստանի բանկերի միության ֆինանսական արբիտրաժ»
հիմնարկի ղեկավար Սմբատ Մելիքջանյանի հետ